Deriner Barajı: ‘Fiyaskonun Harikası’

“Çoruh’u tarihe gömecek barajlardan biri daha bitiyor” başlıklı haberimizde yer alan Deriner Barajı ile ilgili Su Meclisi Yürütme Kurulu, basın açıklaması gönderdi. “Deriner Barajı: ‘Fiyaskonun Harikası'” başlıklı Su Meclisi basın açkılamasını olduğu gibi yayımlıyoruz.

“Artvin Deriner Barajı inşaatı ile ilgili olarak, inşaatın Discovery Channel televizyon kanalının ‘Mühendislik Harikaları’ adlı programında yer alacak olması nedeni ile son günlerde basında barajın ‘mühendislik harikası’ olduğu yönünde haberler yer almıştır.

Deriner Barajı inşaatı mühendislik teknikleri açısıdan önemli büyüklükler ve teknikler içererek, bu açıdan “mühendislik harikası” olarak nitelendirilebilir. Oysa; Deriner Barajı projesi sözkonusu olduğunda esas olarak anılması gereken husus, bu projenin kelimenin tam anlamıyla gerçek bir fiyasko olduğudur. Finansal ve çevresel etkileri açısıdan ülkemizde son yıllarda yapılan yatırımlar içinde ne başarısız sonuçlara sahip ve kelimenin tam anlamı ile bir ‘fiyaskodur.’ Yani ‘fiyaskonun harikası’dır.

Deriner Barajı neden bir fiyaskodur:
Finansal sonuçları açısıdan:

Deriner barajı dünyada hidrolik santrallar içinde üretilen en pahalı elektriği üretecektir. Baraj inşaatı DSİ’nin resmi verilerine göre 1998 yılında 711,4 milyon dolara mal olacak ve 2005 yılında bitecek şekilde ihale edilmiştir. Oysa yine DSİ’nin resmi verilerine göre, 2010 yılı haziran ayına kadar harcanan para 1,550 milyar doları bulmuştur. (http://www.derinerprojesi.com/news_detail.aspx?newsid=2&lan=tr)

Yine DSİ’nin resmi rakamlarına göre 2 milyar dolara bitecektir. (http://www.derinerprojesi.com/bilgi.aspx?sfid=2&lan=tr) Bu rakam da gerçekçi değildir ve proje kapsamında yapılan bir çok harcamayı içermemektedir. Yeniden yapılan Artvin-Erzurum yolu, Artvin-Şavşat Yolu, Viyadükler, Kamulaştırma giderleri ve en önemlisi yerinden yurdundan edilen binlerce kişinin yok olan hayatlarının bedeli bu maliyet içerisinde yoktur. Oluşan sosyal zararlarının maliyetleri bu maliyet içerisinde yoktur.

DSİ’nin 2006 yılı yatırım program teklifinde proje tutarı 2 milyar 686 milyon dolar olarak verilmiştir. Sayıştay tarafından yapılan incelemeye göre projenin toplam maliyetinin alınan krediler için yapılacak faiz geri ödemeleri hariç 3,2 milyar doları bulacağı öngörülmektedir.Yine projenin sosyal hayat ve ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin bedeli bu maliyet içerisinde yoktur.

Deriner Barajı tamamladığında şu andaki DSİ rakamlarına göre kW baŞına yapım maliyeti 4000 doları geçecek, yani DSİ’nin ortalama yapım maliyeti olan 1500 doların yaklasık üç katını bulacaktır. Dünyada kabul edilen yapım maliyetleri ise (2003 Invesment Outlook-IEA) 1900-2600 USD/kW civarındadır. Bu maliyet örneğin ülkemizde inşa edilmiş başka benzer teknolojiye sahip bir baraj BERKE barajında ise yarıdan daha az olup 1700 dolardır.

Sayıştay Başkanlığının düzenlediği ‘Deriner Barajı ve Hidroelektrik Santralı (HES) Projesi, Taslak Rapor, Temmuz 2009’ başlıklı rapora göre barajın yapımı beş yıl gecikmiş olup bu gecikmenin ödenen faizler vb nedenlerle yıllık maliyeti 200 milyon doları bulmaktadır.Ayrıca bu rapora göre, yapılan çeşitli üsülsüzlükler ve yanlış yatırımlar nedeni ile 2009 yılı fiyatları ile 461.3 milyon TL kaynak israfına yol açılmıştır.

Görüldüğü gibi, doğaya, sosyal dokuya, tarihi mirasa, insana verilen zararlar yanısıra ülke kaynakları heba edilmiş ve dünyanın en pahalı hidrolik elektrik enerjisi üretilecek şekilde, finansal açıdan da proje tam bir fiyasko olmuştur.

Sosyal yapı ve doğaya verilen zararlar açısıdan:

Baraj projesi ile binlerce yıllık yerleşim birimleri sular altında kalacak ve insanlar göç etmek zorunda kalacaktır. Zeytinlik (Sirya), Kalburlu (İşhabil) ve Oruçlu (Orçuk) köyleri tümüyle, başka köyler ise kısmen kamulaştırılmıştır. Buralarda yaşayan insanlar aldıkları üç beş kuruş kamulaştırma bedeli ile kaderleri ile başbaşa kalmış ve şehirlere savrularak hayatları darmadağın olmuştur.

Türkiye’deki baraj projelerinin idare merkezi DSİ’nin, emlak ve kamulaştırma dairesi başkanlığınca, 1994 tarihli toplantıda sunulan bildiride denmektedirki:

‘ Yer değişiminin insan sağlığı üzerine olan etkileri ülkemizde henüz bilinmeyen bir konudur. Ancak dünya çapında yapılan araştırmalar sonucu yer değişiminin dizanteri, sıtma, paraziter hastalıklara ve depresyonlara neden olduğu belirlenmiştir. Kesin kanıtlara dayanmamakla birlikte, şehirlerin yeni yerleşim alanlarında daha çok trafik kazasına maruz kalındığı ve yine daha çok iş kazası ile karşılaşılldığı öne sürülmektedir.’

Sosyal bilimciler ise insanların binlerce yıldır yaşadıkları yerden sürülmelerine “afet” diyor. Afeti “normal beklenti kalıplarından radikal sapma” diye tanımlıyorlar ve bir köyün yüz senelik yerini değiştirmenin de radikal bir sapma yani bir afet yarattığını kabul ediyorlar. Telaffuzu ne ülkeyi, ne yöreyi yönetenlerin hoşuna gitse de, Artvinlilerin başına gelen tam da budur ve bir afettir. Üstelik deprem, sel, heyelan gibi aniden gelen değil, yirmi yıldır üzerinde çalışılan bir projenin neden olduğu bir afettır bu. Ve, ‘Çoruh Havzası Gelişme Planı’ ve bu çerçevde Deriner Barajı da bütün büyük yatırımlar gibi, adeta ‘kamusal yarar’ nedeniyle dokunulmazlık taşıyor. Tarih, coğrafya, kültür mirası, insan yaşamları gibi kavramalar ise, o kamusal ulu yararın yanında “küçük yerel çıkarlar” kabilinden gözardı ediliyor ve böylece bu tür büyük baraj projelerinde, her yeni büyük yatırım, yeni ‘afet’ ler yaratmaya devam ediyor.
Sonuç olarak Deriner Projesi ekonomik ve çevresel etkileri ile gerçekten bir ‘fiyasko harikası’dır.
Deriner Barajı’nın ekonomik ve çevresel olumsuz etkilerinden ders alınmalıdır. Bu barajların yapımına karar veren ve yapımında rol üstlenen resmi ve özel mekanizmaların, yarattıkları fiziksel-maddi ve sosyal yıkımlar sebebiyle hukuki kovuşturmalara uğramaları ve yarattıkları bedellerin karşılığını ödemeleri gerekmektedir. Ülkemizin Yusufeli Barajı, Ilısu Barajı gibi yeni “afet” lere ve ‘fiyasko harika’larına ihtiyacı yoktur.”

Reklamlar

8 Responses to “Deriner Barajı: ‘Fiyaskonun Harikası’”

  1. Yazınızı okudum. Elbetteki derin üzüntüyle. Bendeniz Çoruh Enerji Planı üzerinde 6 yıl uğraşmış biriyim ve halen uğraşıyorum. Çevreye ait tesbitleriniz yerden göğe kadar haklı; benim bilmediklerimin de varlığını gösterdi. Yurttaş MAZLUM ÇORUH’un yazdığı “Kusursuz Enerji(!) Planı adlı kitabı bir yerden bulup okursanız fiyaskonun, tarihin hiç bir ülkeye nasip etmediği inanılmaz bir mel’anetin, derin bir mühendislik sefaletine bindirildiğini öğrenirsiniz. O gördüğünüz barajda “bekletilecek 1 metreküp suyun olmadığı”nı söyleyrsem; şaşırır mısınız? Barajlar su bekletme yapılarıdır; o barajda bekletecek su olmadığından iddia ettiği elektrikte üretilemeyecektir. Olan, sadece, ekonomik mali fiyasko değildir. İnanılmaz bir mühendislik alçaklığı vardır o plan ve o projelerde. Artık biliyoruz ki: Çoruh Enerji Planı asla bir elektrik üretim planı değildir. O kitabı öneri doğrultusunda okursanız cevabını bulacaksınız. Ekonomik ve mali sonuçlarının hangi boyutlarda olacağınıda göreceksiniz. Y.M.Ç. Kitabı 0530 870 22 33 adresinden isteyebilirsiniz. mazlumcoruh@gmail.com

    • Suyun neden bekletilemedigini anlamadim? Aciklarmisiniz biraz

      • Sayın Kahraman, barajlar önündeki santralın işleyemeceği suları bekletmek için yapılırlar. Eğer santral yılın her günü gelen suyu işleyecek kapasitede yapılırlarsa baraj yapmaya ihtiyaç yoktur.

        İnsanların yanıldığı bir nokta daha vardır: barajlar suyu yükseltmek için yapılmazlar; çünkü, su zaten baraj gölüne üst seviyeden gelir. Ayrıca baraja alınan suyun hatırı sayılabilecek miktarı buharlaşır. Bu ham madde kaybı demektir.

        Deriner barajının önündeki santral mayıs ayında gelen suyu bile işleyecek kapasitededir. Kaldı ki bu kapasite sınırlı zaman aralığında % 20-25’e kadar artırılabilir. Tekrar ediyorum: Çoruhta enerji üretmek için yapıldığı söylenen barajların elektrik üretimine katkıları olmadığı gibi zararlarıda vardır.

        Keşke benim meslektaşım olsaydınız Sayın Kahraman; ozaman, size daha başka şeylerde yazıp biraz zehrimi boşaltırdım. ÇORUH’ ta Yapılanlar İhanet ötesi bir durumdur. google da mazlum çoruh adreslerini karıştırırsanız epeyce bilgi sahibi olabilirsiniz. y.M.Ç.

        • Sayın Naci Bey,
          Yorumunuzdaki bazı bariz hataları düzeltmem gerekiyor.

          *”barajlar önündeki santralın işleyemeceği suları bekletmek için yapılırlar. Eğer santral yılın her günü gelen suyu işleyecek kapasitede yapılırlarsa baraj yapmaya ihtiyaç yoktur.”

          Bu dediğiniz kesinlikle yanlış. Barajlar suları bekletir çünkü enerji üretmek için su kadar su düşüsü de gereklidir. Kaldı ki Deriner barajında biriktirilecek olan suyun düşüsü 240 metredir. Bu da türbinlerde 24 barlık bir su basıncına denk gelir. Düşü olmazsa yüksek miktarda enerji üretilemez! Şöyle ki Deriner barajının önündeki dediğiniz Borçka barajı aynı miktardaki suyu kullanarak 300MW enerji üretirken Deriner barajı 670MW enerji üretebiliyor. Aradaki tek fark enerji üretiminde kullanılan suyun düşüsü. Su düşüsü de Göl seviyesi ve türbinler arasındaki dikey mesafe olarak tanımlanır.
          Barajlar tasarlanırken üzerine kurulacağı nehrin yıllık ortalaması alınarak tasarlanır. Kaldı ki Çoruh nehrinden akan suyun ortalaması Yaz sonu 50m3/sn İlk bahar başında ise 850m3/sn civarında olur. Deriner Barajı tam kapasite üretim yaptığında saniyede 360m3/s su kullanıyor (Minimum üretim için 90m3). Borçka barajı da tam kapasite üretim yaptığında 360m3/sn su kullanır Minimum üretim için (180m3). Bu da demektir ki ilk bahar da gelen suyu her iki baraj da işleyecek kapasitede değil. Yani ilk bahar da gelen su üretim için kullanılan sudan daha fazla. Bu bilgiler kesindir. Duyum değildir.

          *”İnsanların yanıldığı bir nokta daha vardır: barajlar suyu yükseltmek için yapılmazlar; çünkü, su zaten baraj gölüne üst seviyeden gelir. Ayrıca baraja alınan suyun hatırı sayılabilecek miktarı buharlaşır. Bu ham madde kaybı demektir.”

          Sizin de bir yanıldığınız nokta var. Barajlar su yükseltmek için de yapılır. Sizin dediğiniz gibi olsaydı dünya üzerinde hiç bir yerde baraj yapmaya gerek kalmazdı. Az önce dediğim gibi düşü elde etmek için ya baraj yapacaksınız ya da nehir tipi santrallerde olduğu gibi kliometrelerce uzaktan suyu cebri borularla taşıyacaksınız. Buharlaşma ise sizin dediğiniz gibi hatırı sayılır bir miktarda değil. Çoğu zaman hesaplamalarda ihmal edilebilir seviyededir. Ayrıca buharlaşan su eninde sonunda yağmur olarak geri döner. Ben burdaki ham madde kaybını anlayamadım?

          *”Deriner barajının önündeki santral mayıs ayında gelen suyu bile işleyecek kapasitededir. Kaldı ki bu kapasite sınırlı zaman aralığında % 20-25′e kadar artırılabilir. Tekrar ediyorum: Çoruhta enerji üretmek için yapıldığı söylenen barajların elektrik üretimine katkıları olmadığı gibi zararlarıda vardır.

          Borçka barajı 2011 yılında Mayıs Haziran ayları içerisinde üretim için kullandığı su miktarınca suyu baraj kapasitesi dolduğu için dolusavaklardan atmak zorunda kaldı. Bu 2010 yılında da oldu 2012 yılında da. İstisnasız her yılın Mayıs -Haziran ayında Borçka Barajında dolusavaklar açılır ve baraj kapasitesi dolduğu için fazla su atılır. Bu bilgiler kesindir. Duyum değildir. Dedikodu değildir. Ayrıca elektrik üretimine zararı kısmını anlayamadım. Türkiye enerji ihtiyacının %6sını karşılayacak olan Deriner barajının nasıl bir zararı olabilir. Anlayamadım.

          “O gördüğünüz barajda “bekletilecek 1 metreküp suyun olmadığı”nı söyleyrsem; şaşırır mısınız? Barajlar su bekletme yapılarıdır; o barajda bekletecek su olmadığından iddia ettiği elektrikte üretilemeyecektir.”

          Şu anda Deriner barajında türbin seviyesinden 150m yüksekliğe su biriktirilmiş durumda. Bu bekletilmeyecek olan 1m3’lük su nerede onu açıklar mısınız?

          Lütfen yanılıyorsam beni aydınlatın.

          • Hakan Bey tebrik ediyorum güzel bir açıklama olmuş y.m.ç ye. yalnız Türkiye enerji ihtiyacının %1,1 i Deriner’den

Trackbacks

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: