Antibiyotike dirençli gen ithalatına dava yolda

Ekoloji Kolektifi, Danıştay tarafından yasaklanmasına karşın yönetmelik değişikliğiyle ithalatına yeniden izin verilen “antibiyotike  direnç taşıyan” gen içeren ürünlerini ithalatına izin verilmesini mahkemeye taşıyor.

Ekoloji Kolektifi’nden yapılan açıklamada, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun “antibiyotiğe direnç taşıyan gen” içeren ürünlerin ithalatını yasaklayan 2011\503 sayılı kararına dikkat çekerek, “13 Ağustos 2010 tarihli ve 27671 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmeliğin Yasaklar başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasına 22 Şubat 2012 tarihinde bir madde eklendi. Bu yönetmeliğin yasaklar başlıklı maddesine eklenen fıkraya göre,  ‘e) GDO ve ürünlerinin, insan ve hayvanların tedavisinde kullanılan antibiyotiklere direnç genleri içermesi halinde, bu ürünlerdeki direnç genlerine yönelik bilimsel araştırma sonuçlarının insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe zararlı olmadığı Risk Değerlendirme Komitesi raporu ve Kurul kararı ile tespit edilmedikçe bu ürünlerin ithal edilmesi ve piyasaya sürülmesi’ eklenmiştir. Bu düzenleme ile antibiyotiğe direnç geni taşıyan ürünlerin ithalatının yolu açılmıştır” dendi.

Açıklamada, Türkiye’de ilk biyogüvenlik mevzuatı niteliği taşıyan 26 Ekim 2009 tarihinde yürürlüğe girenGıda Ve Yem Amaçlı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar Ve Ürünlerinin İthalatı, İşlenmesi, İhracatı, Kontrol Ve Denetimine Dair Yönetmelik” in 5. maddesinde, antibiyotiğe direnç geni taşıyan ürünlerin ithalatı “İnsan ve hayvan tedavisinde kullanılan antibiyotiklere karşı direnç genleri içeren GDO ve ürünlerinin ithalatı ve piyasaya sunulması yasaktır”düzenlemesiyle açıkça yasaklandığı anımsatılarak, “Yönetmelik ile insan ve hayvan tedavisinde kullanılan antibiyotiklere karşı direnç genleri içeren GDO ve ürünlerinin ithalatı ve piyasaya sürülmesini yasaklayan yönetmelik hükmü, 20 Nisan 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile kaldırıldı. 2010 yılında çıkarılan Biyogüvenlik Yasası’na da böyle bir yasak konmadı. Yasa çerçevesinde 13 Ağustos 2010 tarihinde çıkarılan “Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar Ve Ürünlerine Dair Yönetmelik”te bu yasağın yer almaması üzerine Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Başkanlığı dava açtı” dendi.

Açıklamada, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun, antibiyotik direnç geni içeren GDO ve ürünlerinin orta ve uzun vadede insanların ve hayvanların tedavisinde kullanılan antibiyotiklere direnç geliştirebileceğine, bu durumun insan ve hayvan sağlığını geri dönüşümü olmaksızın olumsuz etkileyebileceğine, bu tür ürünlerin ithalatının ve piyasaya sunulmasının serbest bırakılmasının taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelere ve kamu yararı ilkesine aykırı olduğuna hükmettiği belirtildi. Bu kararın asıl can alıcı noktası da gerekçesi olduğuna dikkat çekilen açıklamada, “Mahkeme kararını verirken Türkiye’nin taraf olduğu Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’ne, Kartagena Biyogüvenlik Protokolü’ne ve bu metinler doğrultusunda kabul edilen ‘ihtiyatilik prensibine’ yaslandı” dendi.

Öngörülebilirlik temel ilke olmalı

Pozitif hukukta, insanın doğayı etkileyen faaliyetlerde bulunması, bu faaliyetlerine yönelik düzenlemeler yapması, yasaklar getirmesi, oluşan sorunlar için önleyici ve giderici nitelikte reçeteler sunabilmesinin ancak belirlenmiş bilimsel verilerin varlığı halinde mümkün olduğuna işaret edilen açıklamada, şöyle dendi: “Bu durum özellikle de hukuk normlarının objektif, genel, belirlenebilir olmaları zorunluluğu nedeniyle ve özellikle yasaklayıcı normlar bakımından kendini hissettirir. Çünkü bu özellikler sıkı bir nedensellik ilişkisini ve başta öngörülebilirlik olmak üzere birçok temel ilkeyi beraberinde getirir. Ancak, genel olarak ekolojik krizin özel olarak da GDO’ların meydana getireceği zararlar hukukun genel zarar kavramı içinde tanımlanması güç, belirlenmesi çoğu zaman imkânsız boyutlardadır. Verili bilimsel imkânların ve gelişmelerin, meydana gelen çevresel zararları ölçtüğü zarar kavramı, ‘zaman’ ve ‘diğer değişkenler’ ile çoğu kez maddi gerçeğin anlaşılmasında yetersiz kalır. Bu yetersizlik ve belirsizlik nedeniyle de klasik hukuk anlayışı, bu alanlarda düzenleme yapmaz; yahut yaptığı düzenlemeler, meydana gelebilecek zararlar karşısında yetersiz kalır.”

Hukuk kesin bulgular beklemez

Açıklamada, hukukun kesin bulgular beklenene kadar, hareketsiz kalmak gibi bir yol seçemeyeceğine dikkat çekilerek, “Tehlike kavramı esas alınarak, önlemler alınmalıdır. İhtiyat ilkesinin özü de budur; yani, tehlikeyi, riski göze almak değil; tehlikeyi, riski dikkate alarak, önlemleri düşünmektir. Böylece risk ile ihtiyat arasındaki seçimde bu ikincisinden yana tavır takınılmakla, riskten kaçınılmaktadır” dendi.

İhtiyat ilkesi, Türkiye’nin taraf olduğu Cartagena Biyogüvenlik Protokolü’nün de hukuki ilkelerinden olduğu belirtilen açıklamada, “Bu ilke, güvenlik konusunda bir bilimsel bilgi ya da uzlaşı eksikliği olduğunda, ülkelerin genetiği değiştirilmiş organizmaların ithalatını ve kullanımını yasaklama ya da sınırlandırma hakkı bulunduğu şeklinde anlaşılmalı ve kabul edilmelidir. Ancak, Türkiye’de ihtiyatilik ilkesi bu açıdan işletilmiyor. Bu nedenle de GDO üreticisi şirketlere, GDO’larla ilgili bilimsel verilerin ‘yetersizliği’ ya da biyoteknolojinin hızla ‘gelişebilirlik’ özelliği gibi soyut bahanelerle kurtuluş yolları sağlanmaya çalışılıyor. Ancak, bu girişimlere karşı Danıştay kararı çok önemlidir, mahkemeler yıllardır ısrarla vurguladığımız GDO ithalatı hususunda ‘ihtiyatilik prensibine göre hareket edilmelidir’, iddiamızı bugün yargı kararı haline de getirmiştir” dendi.

Ekoloji Kolektifi açıklamasında, ihtiyatilik ilkesinin biyogüvenlik sisteminin olmazsa olmaz koşulu olduğu öne sürülerek, Yani, ispat külfetinin, çevresel bozulmaya yol açabilecek faaliyetten etkilenen ve karşı çıkanlardan alınıp, çevresel kaynakları kullananlara yüklenmesi gerekir. Biyogüvenlik sistemi, biyolojik çeşitliliği korumaya yönelik hazırlanıyorsa; zarara uğrayanlar, GDO’lar nedeniyle zarara uğradıklarını ispatlamak zorunda bırakılamaz. Zararın, GDO ve ürünlerinden kaynaklanmadığını, GDO’ların zarara neden olmadığını ispat yükü, GDO’yu piyasaya süren, izin veren, üreten ve kullandıranlardadır” dendi.

Açıklamada, Danıştay’ın bu kararına karşın 22 Şubat 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yapılan değişiklikle, antibiyotike direnç geni taşıyan GDO’lu ürünlerin çevre ve insan sağlığına zarar vermediğini ispat etme sorumluluğundan bu ürünleri ithal eden şirketler muaf tutulduğu iddia edilerek, şöyle dendi: “Bu durumda, Biyogüvenlik Kurulu bu ürünlerin insan ve çevre sağlığına zarar vermeyeceğine yönelik bir rapora dayanarak bu ürünlerin ithalatına olanak sağlayabilecektir. Oysaki Danıştay tarafından verilen kararın gerekçesinde, bu ürünlerle ilgili ihtiyatilik ilkesine göre hareket edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu karar ardından, antibiyotiğe direnç geni taşıyan GDO’lu ürünlerin ithalatı yönetmelikle tamamen yasaklanması gerekmektedir. Buna karşın, ithalat için başvuracak şirketlerin antibiyotiğe direnç geni taşıyan ürünlerle ilgili yaptığı başvuruları değerlendiren idare, bu ürünlerin zararsız olduğuna karar verirse bu ürünler ithal edilebilecektir. Peki, daha önceki yönetmelikte antibiyotiğe direnç genlerinin ithalatını yasaklayan kamu gücü nasıl olmuştur da bu ürünlerin ithalatını denetimli olarak yeniden serbest bırakmıştır? Üstelik bu konuda verilmiş bir yargı kararı olmasına karşın, idarenin yargı kararlarına aykırı bir biçimde yönetmelik düzenlemesi yapması kamu sağlığını tehdit etmektedir. Bu ürünlerle ilgili herhangi bir denetim sistemini işletmeyen idareciler, bu ürünlerin insan ve çevre sağlığına zarar vermediğine yönelik süreci nasıl izleyecektir. Bu konuda ilgili alt yapı yetersizken, idari teşkilat oluşturulmamışken, şirketlere kurtuluş yolu açan bu düzenleme yargı kararlarını dolanmak anlamına gelmektedir.”

İdarecinin cezai sorumluluğu doğacak

Açıklamada, Danıştay kararı ardından, ithalat izni için başvuracak şirketler GDO’ların zarar vermediğini ispatlayamazsa bu ürünlere de izin verilirse bu izin işlemleri yargısal denetim yoluyla iptal edilebileceği belirtilerek, “Aksine bu ürünlere izin vermek de yani biyolojik çeşitliliğe, insan, hayvan, çevre sağlığına, genetik çeşitliliğe, gıda seçme özgürlüğüne zararlı olmadığına yönelik bir taahhüt alınmadan ve ithalatçı bu ürünlerin zarar vermediğini ispatlamadan ithalatlara izin verilecek olursa da bu ürünleri ithalatına izin veren ilgililer ve Tarım Bakanlığı açıkça yargı kararını uygulamamış olacaklardır. Bu durum yargı kararını uygulamayan idarecilerin cezai sorumluluğunu doğuracaktır” dendi

Açıklamada ayrıca, Biyogüvenlik Yasası’na göre kurulan Biyogüvenlik Kurulu’nun bugüne dek üçü soya, 13’ü mısır olmak üzere toplam 16 GDO’lu çeşide yem amaçlı kullanılmak üzere izin verdiği kaydedilerek, “Ekoloji Kolektifi olarak bu izinlerin iptali için açtığımız davalar Danıştay’da devam ediyor. İzin verilen çeşitler içerisinde antibiyotik direnç geni taşıyan çeşitler yoktur. Ancak bu durum, yeni izin verilecek GDO ve ürünlerinin içerisinde antibiyotik direnç geni bulunmayacağı anlamına gelmez. Sözkonusu yargı kararı dikkate alınarak ilgili yönetmeliğin yasaklar bölümünde  ‘antibiyotik direnç geni taşıyan GDO ve ürünleri’  derhal eklenmesi gerekir. Oysaki yönetmelik değişikliği bu ürünleri yasaklamayı değil, serbest bırakmayı düzenlemektedir” dendi.

Etiketler: , , , , ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: